Theo tờ Kyiv Independent, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov đã phá vỡ một trong những điều cấm kỵ nhạy cảm nhất về chính trị ở Ukraine thời chiến khi công khai kêu gọi tổ chức bầu cử, đưa vấn đề vốn lâu nay bị Kiev gạt sang một bên trở thành chủ đề tranh luận chính thống.

Ông Fedorov cho rằng Ukraine cần một “cơ chế an toàn và thực tế” để tổ chức bầu cử trong thời chiến, bảo đảm quyền bỏ phiếu cho binh sĩ, người Ukraine ở nước ngoài và người dân tại các khu vực tiền tuyến. Ông nhấn mạnh: “Chúng ta không được để Putin quyết định khi nào người Ukraine có thể lựa chọn chính phủ của mình”, đồng thời cho rằng dân chủ là một phần của cuộc chiến mà Ukraine đang tiến hành.

Thời điểm đưa ra lời kêu gọi rất đáng chú ý. Động thái này diễn ra sau nhiều tuần bất ổn chính trị làm suy giảm niềm tin của công chúng đối với chính quyền Tổng thống Volodymyr Zelensky, trong đó có các bê bối tham nhũng, cuộc cải tổ chính phủ hỗn loạn và làn sóng biểu tình trên toàn quốc liên quan đến việc cách chức ông Fedorov.

Trong nhiều năm, câu trả lời của Ukraine trước đề xuất tổ chức bầu cử thời chiến rất rõ ràng: chưa phải lúc. Phần lớn người dân Ukraine cũng không muốn tổ chức bầu cử trước khi đạt được lệnh ngừng bắn, theo các cuộc thăm dò gần đây. Tuy nhiên, sự đồng thuận này đang ngày càng khó duy trì.

Chính quyền Tổng thống Zelensky từng tính đến bầu cử

Lời kêu gọi của ông Fedorov có thể khiến người ta nghĩ rằng ông đang đi ngược lập trường của chính quyền. Tuy nhiên, ý tưởng tổ chức bầu cử không phải mới xuất hiện trong nội bộ Văn phòng Tổng thống Ukraine. Các quan chức nước này đã âm thầm thảo luận khả năng tổ chức bầu cử trong nhiều tháng.

Giữa tháng 6, một cuộc họp cấp cao hiếm hoi diễn ra tại một khu phức hợp chính phủ bên ngoài Kiev, với sự tham dự của những nhân vật quyền lực nhất trong bộ máy lãnh đạo Ukraine thời chiến, trong đó có Tổng thống Zelensky, Chánh Văn phòng Tổng thống Kyrylo Budanov, cố vấn an ninh Oleg Tatarov, lãnh đạo phe đảng "Servant of the People" tại Quốc hội David Arakhamia, ông Fedorov và Thư ký Hội đồng An ninh và Quốc phòng Quốc gia khi đó là Rustem Umerov.

Đội ngũ của Tổng thống Zelensky khi đó đã nghiêm túc cân nhắc khả năng tổ chức bầu cử tổng thống ngay giữa mùa Thu năm nay.

Một phần nguyên nhân là các cuộc thăm dò dư luận bí mật cho thấy mức ủng hộ dành cho ông Zelensky cao hơn dự kiến. Điều này làm nảy sinh suy nghĩ rằng chính quyền có thể tận dụng thời điểm tỷ lệ tín nhiệm của Tổng thống đang tăng trước khi tình hình chính trị thay đổi trở lại. Cuối cùng, ông Zelensky quyết định không tổ chức bầu cử, một lập trường khi đó cũng nhận được sự ủng hộ của đối thủ chính trị chủ chốt là Đại sứ Ukraine tại Anh Valerii Zaluzhnyi, cựu Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang Ukraine.

Tính chính danh của Tổng thống Zelensky trong thời chiến

Nhiệm kỳ 5 năm theo Hiến pháp của ông Zelensky kết thúc vào tháng 5/2024, làm dấy lên những câu hỏi về tính chính danh của ông. Tuy nhiên, bầu cử không phải yếu tố duy nhất quyết định một quốc gia có dân chủ hay không, cũng như việc Ukraine không thể tổ chức bầu cử trong thời chiến không đồng nghĩa nước này đang chuyển hướng sang chế độ chuyên quyền.

Kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn năm 2022, phần lớn xã hội Ukraine chấp nhận một dạng “thỏa thuận xã hội” không chính thức: cử tri, xã hội dân sự và các đảng đối lập nhìn chung đồng ý hoãn bầu cử để đổi lấy sự tồn vong và ổn định quốc gia trong cuộc chiến được xem là mang tính sống còn.

Theo thiết quân luật được áp dụng ngay từ ngày đầu xung đột, các cuộc bầu cử bị đình chỉ, trong khi các quan chức được bầu tiếp tục tại nhiệm cho đến khi có thể tổ chức bầu cử mới. Các cuộc khảo sát và tổ chức xã hội dân sự nhiều lần cho thấy người dân ủng hộ việc ưu tiên quốc phòng và duy trì đoàn kết dân tộc hơn là tổ chức bầu cử trong thời chiến.

Tuy nhiên, sự đồng thuận không chính thức này đang bị thách thức từ bên trong Ukraine sau hàng loạt sự kiện làm suy giảm niềm tin đối với Tổng thống Zelensky và chính quyền của ông.

Năm ngoái, ông Zelensky ký luật đặt Cục Chống tham nhũng quốc gia Ukraine (NABU) và Văn phòng Công tố viên Chống tham nhũng chuyên trách (SAPO) dưới quyền Tổng công tố viên, một quan chức do Tổng thống bổ nhiệm - hành động được cho là làm suy yếu tính độc lập của hai cơ quan này. Các cuộc biểu tình trên đường phố cùng sức ép từ Brussels sau đó buộc chính phủ khôi phục quyền độc lập của NABU và SAPO.

Những tranh cãi trở nên nghiêm trọng hơn khi xuất hiện thông tin các cơ quan thực thi pháp luật Ukraine điều tra những người thân cận với ông Zelensky. Timur Mindich, một trong những đồng minh thân cận nhất của Tổng thống, nằm trong số 7 người bị truy tố trong một cuộc điều tra tham nhũng lớn do NABU công bố ngày 11/11/2025. Vài tuần sau, Andriy Yermak, Chánh Văn phòng Tổng thống, từ chức sau khi NABU khám xét cơ sở của ông. Vụ việc liên quan đến Energoatom trở thành cuộc điều tra tham nhũng lớn nhất trong nhiệm kỳ của ông Zelensky.

Quyết định gây tranh cãi 

Đầu năm nay, Ukraine từng có vẻ đang ở vị thế tương đối thuận lợi. Tháng 5, Ukraine giành lại nhiều lãnh thổ hơn số lãnh thổ Nga chiếm được, lần đầu tiên kể từ năm 2023, theo nhóm giám sát DeepState. Diễn biến chiến trường đi cùng sự cải thiện tỷ lệ tín nhiệm của Tổng thống Zelensky: mức tín nhiệm tăng từ 53% hồi tháng 2 lên 62% vào đầu tháng 3. Đầu tháng 7, 61% người Ukraine nói họ tin tưởng Zelensky, trong khi 34% không tin tưởng ông.

Sau đó là cuộc cải tổ chính phủ. Việc Bộ trưởng Fedorov bị cách chức đặc biệt khó hiểu đối với công chúng. Ông từng trở thành một trong những quan chức được yêu thích nhất chính phủ, phụ trách các cải cách nhằm củng cố quân đội Ukraine, hiện đại hóa lực lượng vũ trang và mở rộng năng lực sử dụng máy bay không người lái.

Tổng thống Zelensky không đưa ra lời giải thích chi tiết về quyết định này, chỉ đề cập đến một mâu thuẫn được cho là giữa Fedorov và Tổng tư lệnh khi đó là Oleksandr Syrskyi. Lời giải thích không thể xoa dịu sự phẫn nộ của công chúng. Các cuộc biểu tình nổ ra trên khắp Ukraine, hàng nghìn người tập trung tại Kiev và nhiều thành phố khác để đòi phục chức cho ông Fedorov.

Không thể trở lại chính quyền, ông Fedorov sau đó đăng một video cáo buộc có tham nhũng ở cấp cao liên quan đến những người thân cận với Tổng thống và kêu gọi tổ chức bầu cử nhằm “thiết lập lại” hệ thống mà ông từng tham gia gần 7 năm.

Điều gì đã thay đổi?

Lời kêu gọi của cựu Bộ trưởng Quốc phòng Fedorov xuất hiện giữa lúc dư luận Ukraine có sự thay đổi. Các nhân vật công chúng và một số cơ quan truyền thông có lượng độc giả lớn bắt đầu phá vỡ điều cấm kỵ về việc thảo luận bầu cử, trong bối cảnh Tổng thống Zelensky bị chỉ trích vì từ chối đáp ứng yêu cầu của người biểu tình về khôi phục chức vụ cho ông Fedorov.

Tuy nhiên, phe đối lập trong Quốc hội vẫn thận trọng. Một số nghị sĩ cho rằng chưa thể tổ chức bầu cử cho đến khi giải quyết được những vấn đề cơ bản như bảo đảm quyền bỏ phiếu của quân nhân và người Ukraine ở nước ngoài, xác minh danh sách cử tri và bảo đảm không có các cuộc tấn công trong ít nhất 6 tháng.

Trong khi đó, một số nghị sĩ thuộc chính đảng của Zelensky vẫn phản đối ý tưởng này. Họ cho rằng tổ chức bầu cử trong tình trạng thiết quân luật vừa không thể thực hiện về mặt pháp lý và chính trị, vừa có nguy cơ gây chia rẽ nội bộ, làm gia tăng tính dễ tổn thương của Ukraine và khiến Quốc hội bị phân cực, không thể thông qua những đạo luật cần thiết nhưng không được lòng dân.