Đại diện đơn vị tư vấn quy hoạch Núi Cấm, ông Ngô Minh Công, Giám đốc Trung tâm vùng - Viện Quy hoạch xây dựng miền Nam cho biết: Kịch bản phát triển khu vực được xây dựng theo mô hình hệ sinh thái cộng sinh với 4 yếu tố cốt lõi, trong đó chú trọng kết hợp nông nghiệp với du lịch. Theo đó, các vườn sầu riêng, su su, bơ của người dân sẽ mở cửa phục vụ khách tham quan; doanh nghiệp liên kết thu mua nông sản của bà con với mức giá hợp lý, ổn định đầu ra.

“Về phát triển lưu trú, đơn vị tư vấn đề xuất không xây dựng nhiều khách sạn quy mô lớn mà khuyến khích người dân cải tạo nhà ở thành homestay mang bản sắc địa phương. Quy hoạch cũng ưu tiên giữ gìn các con suối, đường mòn tự nhiên để phát triển loại hình du lịch đi bộ, khám phá thiên nhiên”, ông Công cho biết.

Đối với công tác bảo vệ môi trường khu vực Núi Cấm, ông Công cho rằng, địa phương cần triển khai mô hình người dân tham gia thu gom rác thải, bảo vệ rừng và khai thác dược liệu dưới tán rừng để tăng thu nhập; đồng thời, đào tạo cư dân làm hướng dẫn viên du lịch cộng đồng, trực tiếp giới thiệu lịch sử, truyền thuyết và gìn giữ các lễ hội, hoạt động tín ngưỡng đặc trưng của Núi Cấm.

Núi Cấm (Thiên Cấm Sơn) nằm ở trung tâm vùng Bảy Núi, thuộc các xã Núi Cấm, An Cư và phường Chi Lăng, có diện tích tự nhiên 3.100ha, độ cao 710m so với mực nước biển. Với địa hình núi non hùng vĩ, cảnh quan thiên nhiên độc đáo, nơi đây được xem là điểm nhấn du lịch của tỉnh An Giang và vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Hiện, UBND tỉnh An Giang cho điều chỉnh lại quy hoạch xây dựng khu du lịch Núi Cấm với tổng diện tích 3.100ha. Trong đó, quy hoạch khu du lịch Núi Cấm với hơn 1.050ha với 3 khu vực cụ thể như: khu du lịch Núi Cấm (phần trên núi) có diện tích hơn 836ha; khu du lịch Hồ Tà Lọt (nằm ở chân núi) có diện tích hơn 120ha và khu cáp treo và Lâm viên Núi Cấm (nằm ở chân núi) rộng gần 94ha

Núi Cấm được công nhận là khu du lịch địa phương theo quy định của Luật Du lịch năm 2005, thu hút khoảng 1 triệu lượt du khách trong và ngoài nước mỗi năm. Theo định hướng quy hoạch Núi Cấm đến năm 2050 sẽ được phát triển thành trung tâm nghỉ dưỡng, sinh thái và hành hương, gắn với các điểm nhấn như: hồ Tà Lọt, khu cáp treo và lâm viên; khu nghỉ dưỡng phía tây - nam Núi Cấm, khu phức hợp giải trí hồ Thanh Long, các tượng và quần thể chùa.

Trong đó, khu cáp treo và lâm viên Núi Cấm là trung tâm điều hành, lối vào chính khu du lịch kết hợp khu nhà ở tầng thấp; khu du lịch hồ Tà Lọt là khu văn hóa các dân tộc kết hợp nghỉ dưỡng. Đặc biệt, khu du lịch Núi Cấm (phần trên núi) là khu du lịch tâm linh gồm: chùa Phật Lớn, chùa Vạn Linh, tượng Phật Di Lặc… bố trí các khu vực phục vụ hành hương, tín ngưỡng, du lịch, nghỉ dưỡng khu sinh thái tự nhiên…

Tại hội thảo, các đại biểu, chuyên gia nhất trí với sự cần thiết của việc lập Đồ án Quy hoạch chung xã Núi Cấm đến năm 2050. Đây là kim chỉ nam để đánh thức tiềm năng to lớn của "Viên ngọc xanh giữa đồng bằng". Để đồ án mang tính khả thi và bền vững, các chuyên gia cho rằng, cần xác định rõ "vùng lõi" sinh thái phía trên đỉnh núi để hạn chế tối đa việc bê tông hóa. Các khu vực dịch vụ nên tập trung ở các cụm hiện hữu như: khu vực chùa Phật Lớn, chùa Vạn Linh đề tránh dàn trải, làm mất cảnh quan tụ nhiên.

Đối với hệ thông giao thông xung quanh khu vực Núi Cấm, các chuyên gia cho rằng, thay vì chỉ tập trung mở rộng đường bộ cho xe cơ giới dễ gây sạt lở và ùn tắc, đồ án cần nghiên cứu phát triển hệ thống xe điện công cộng hoặc các tuyến đường đi bộ trải nghiệm (trekking) kết nối các điểm di tích. Song song đó, cần làm rõ phương án kết nối giao thông từ chân núi lên đỉnh núi sao cho đồng bộ giữa cáp treo, đường bộ và các tuyến đường mòn truyền thống, đảm bảo an toàn giao thông trong mùa cao điểm lễ hội.

Để phát triển du lịch Núi Cấm bền vững, ông Lý Chấn An, Giám đốc chi nhánh Vietravel Long Xuyên (An Giang) đề xuất, phát triển du lịch Núi Cấm cần gắn liền với bản sắc tâm linh và sinh thái; trong đó, quy hoạch cần ưu tiên các công trình kiến trúc hài hòa với thiên nhiên, sử dụng vật liệu địa phương. Tránh các công trình cao tầng phá vỡ tầm nhìn và cảnh quan chung của "Viên ngọc xanh giữa đồng bằng".

Ông Lý Chấn An cũng đề nghị, địa phương cần xây dựng mô hình "'chợ đặc sản Núi Cấm" tập trung, thay vì các sạp hàng tự phát dọc đường đi. Điều này giúp quản lý tốt vệ sinh an toàn thực phâm và trật tự xây dựng. Bên cạnh đó, địa phương cần cho phép quy hoạch các khu nông nghiệp công nghệ cao kết hợp du lịch như trồng cây dược liệu, cây ăn trái đặc sản: sầu riêng, bơ, măng cụt... nhằm phát triển kinh tế dưới tán rừng để nâng cao thu nhập cho người dân địa phương mà không xâm hại diện tích rừng. 

Tại hội thảo, các chuyên gia cũng cho rằng đồ án quy hoạch Núi Cấm đến năm 2050 cần bổ sung các giải pháp bảo vệ môi trường và hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật; trong đó ưu tiên xây dựng hệ thống xử lý nước thải, rác thải tại các cụm dân cư và khu du lịch trước khi xả ra môi trường; đồng thời, quy hoạch cần chú trọng bảo tồn, nạo vét các hồ hiện hữu nhằm tạo cảnh quan, bảo đảm nguồn nước sinh hoạt và phục vụ phòng cháy, chữa cháy rừng mùa khô. Về quản lý đất đai và trật tự xây dựng, các chuyên gia cũng kiến nghị địa phương sớm số hóa và công khai quy hoạch trên nền tảng trực tuyến để người dân, nhà đầu tư dễ dàng tra cứu, hạn chế tình trạng lấn chiếm đất rừng và xây dựng trái phép.

Ông Nguyễn Ngọc Vệ, Phó Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh An Giang nhấn mạnh, những ý kiến đóng góp từ các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp du lịch và người dân địa phương sẽ là cơ sở quan trọng để tỉnh An Giang tiếp tục hoàn thiện đồ án quy hoạch chung Núi Cấm theo hướng bài bản, bền vững và giàu bản sắc. 

Theo ông Vệ, việc lập quy hoạch Núi Cấm không chỉ nhằm cụ thể hóa định hướng đưa nơi đây trở thành trung tâm du lịch sinh thái, tâm linh và nghỉ dưỡng trọng điểm của tỉnh An Giang mà còn hướng tới xây dựng thành điểm đến đặc sắc của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long; đồng thời, đồ án quy hoạch đặt mục tiêu phát triển hài hòa giữa bảo tồn cảnh quan thiên nhiên, gìn giữ các giá trị văn hóa - tâm linh với khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch của Núi Cấm; qua đó, tạo sinh kế bền vững, nâng cao đời sống người dân địa phương.