Theo The Guardian, báo cáo mới của Global Energy Monito cho thấy các dự án khai thác than mới được đề xuất trên toàn thế giới trong năm ngoái có tổng công suất đủ để bổ sung khoảng 2,5 tỷ tấn than mỗi năm vào nguồn cung, tăng 11% so với năm 2024. Đáng chú ý, phần lớn mức tăng đến từ Ấn Độ, trong bối cảnh số dự án mỏ than mới đi vào hoạt động trên toàn cầu tiếp tục giảm.

Ấn Độ tăng tốc mở rộng khai thác than

Global Energy Monitor, tổ chức phi chính phủ chuyên theo dõi các dự án năng lượng trên toàn cầu, cho biết số đề xuất xây dựng mỏ than mới tại Ấn Độ tăng mạnh trong năm 2025, trái ngược với xu hướng chung khi nhu cầu đối với nhiên liệu hóa thạch này có dấu hiệu chững lại.

Làn sóng đề xuất mới gần như tập trung hoàn toàn tại hai bang Jharkhand và Odisha. Số dự án được đề xuất tại hai bang này đã tăng gấp đôi trong năm qua, phù hợp với kế hoạch đầy tham vọng của Bộ Than Ấn Độ nhằm nâng sản lượng trong nước.

Ấn Độ đặt mục tiêu tăng sản lượng than thêm gần 100 triệu tấn, lên khoảng 1,15 tỷ tấn trong giai đoạn 2025-2026. Chính phủ cho rằng việc mở rộng nguồn cung là cần thiết để đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng, phục vụ tăng trưởng kinh tế và ứng phó với các đợt nắng nóng ngày càng nghiêm trọng.

Nhiệt độ cực đoan tại Ấn Độ những năm gần đây xuất hiện thường xuyên hơn, làm nhu cầu sử dụng điện cho điều hòa và làm mát tăng mạnh. Trong bối cảnh đó, than vẫn đóng vai trò quan trọng trong hệ thống điện của quốc gia Nam Á.

Tuy nhiên, kế hoạch mở rộng khai thác than của Ấn Độ diễn ra trong lúc thế giới đang dần chuyển sang các nguồn điện tái tạo. Global Energy Monitor cảnh báo xu hướng này có thể tạo ra khoảng cách ngày càng lớn giữa kế hoạch phát triển nguồn cung than và triển vọng nhu cầu thực tế trong những năm tới.

Số mỏ than mới đi vào hoạt động giảm mạnh

Trái với sự gia tăng trong các đề xuất dự án, số mỏ than mới thực sự bắt đầu khai thác trên toàn cầu đang giảm đều.

Theo Global Energy Monitor, các mỏ than mới đi vào vận hành trong năm 2025 có tổng công suất khoảng 113 triệu tấn mỗi năm, giảm 40% so với năm trước. Đây cũng là mức thấp nhất trong vòng một thập kỷ.

Sự sụt giảm chủ yếu đến từ Trung Quốc và Australia, hai quốc gia sản xuất than lớn. Số dự án mỏ mới tại Trung Quốc giảm 44%, trong khi Australia ghi nhận mức giảm tới 96%.

Các dự án khai thác mới từng chậm lại trong những năm sau đại dịch Covid-19 khi triển vọng nhu cầu than suy yếu. Tuy nhiên, số đề xuất bắt đầu tăng trở lại từ năm 2025, làm dấy lên lo ngại nguồn cung than có thể tiếp tục mở rộng trong tương lai, ngay cả khi số cơ sở mới được đưa vào hoạt động đang giảm.

Global Energy Monitor cho rằng diễn biến tại Ấn Độ đặc biệt đáng chú ý bởi nó đi ngược với dự báo về nhu cầu than toàn cầu. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo nhu cầu than thế giới sẽ chững lại vào cuối thập kỷ này khi các nguồn năng lượng sạch ngày càng cạnh tranh về chi phí.

Năng lượng tái tạo lần đầu vượt than

Sự thay đổi trong cơ cấu năng lượng toàn cầu đang diễn ra rõ nét hơn khi điện gió và điện mặt trời lần đầu vượt than về sản lượng trong cơ cấu phát điện thế giới vào năm ngoái.

Theo một báo cáo riêng của tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember, đây là một cột mốc quan trọng đối với nỗ lực ứng phó biến đổi khí hậu. Trung Quốc và Ấn Độ là hai quốc gia đóng góp lớn vào mức tăng sản lượng điện từ năng lượng tái tạo, trong khi Mỹ và châu Âu vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhiên liệu hóa thạch.

Tham vọng tăng trưởng xanh của Ấn Độ sẽ đòi hỏi nhiều hơn nguồn vốn tư nhân, cho thấy nước này đang đứng trước bài toán cân bằng giữa nhu cầu phát triển kinh tế, an ninh năng lượng và mục tiêu chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch.

Tiffany Means, nhà nghiên cứu cấp cao tại Global Energy Monitor và đồng tác giả báo cáo, cho rằng hiệu quả kinh tế của việc mở rộng khai thác than đang suy giảm khi năng lượng sạch giá rẻ ngày càng thay thế nhiên liệu hóa thạch.

Theo bà, thay vì tiếp tục đầu tư vào các dự án có thể duy trì hoạt động khai thác than trong nhiều thập kỷ, các chính phủ có thể cân nhắc hủy những dự án vẫn đang trong giai đoạn chuẩn bị trước khi chúng chuyển sang xây dựng.

Sự gia tăng các dự án than tại Ấn Độ vì vậy đang đặt ra câu hỏi về khả năng dư thừa nguồn cung trong tương lai. Khi điện mặt trời và điện gió ngày càng có lợi thế về chi phí, những khoản đầu tư lớn vào các mỏ than mới có nguy cơ trở thành tài sản kém hiệu quả nếu nhu cầu nhiên liệu hóa thạch giảm nhanh hơn dự kiến.