Tái cấu trúc không gian phát triển và mô hình tăng trưởng mới

Sau 50 năm mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, TP Hồ Chí Minh đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tái cấu trúc sâu sắc mô hình tăng trưởng, không chỉ ở khía cạnh kinh tế mà còn ở không gian phát triển, thể chế và phương thức huy động nguồn lực.

Trong bối cảnh các động lực truyền thống như lao động giá rẻ, đất đai và ưu đãi đầu tư dần tiệm cận giới hạn, Thành phố buộc phải chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ và dữ liệu. Đây là yêu cầu mang tính tất yếu trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng dựa vào đổi mới sáng tạo và năng lực công nghệ lõi.

Trọng tâm của quá trình chuyển đổi này là hình thành Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC), đồng thời tái cấu trúc hệ sinh thái khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo hướng tích hợp.

Không gian phát triển mới không chỉ được hiểu theo nghĩa địa lý, mà đang dần trở thành không gian tài chính - công nghệ - dữ liệu, nơi các dòng vốn, dòng công nghệ và dòng tri thức được vận hành trong cùng một hệ sinh thái phát triển.

Việc hình thành Trung tâm Tài chính quốc tế được xác định không chỉ là giải pháp thu hút vốn đầu tư, mà còn là công cụ chiến lược nhằm mở rộng năng lực kết nối của Việt Nam với hệ thống tài chính toàn cầu.

Theo ông Nguyễn Văn Được, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh, Thành phố cam kết tiên phong triển khai Trung tâm tài chính quốc tế với tinh thần phụng sự lợi ích quốc gia và sự phát triển chung của cả nước. Đây không phải là dự án đơn lẻ của địa phương, mà là một thiết chế tài chính mang tính quốc gia, có vai trò kết nối Việt Nam với thị trường vốn quốc tế.

Thực tiễn cho thấy, TP Hồ Chí Minh hiện là địa bàn trọng điểm về thu hút đầu tư nước ngoài với hơn 20.000 dự án FDI, tổng vốn gần 142 tỷ USD đến từ 152 quốc gia và vùng lãnh thổ. Khu vực FDI hiện đóng góp khoảng 20% tổng vốn đầu tư toàn xã hội và hơn 50% kim ngạch xuất khẩu của Thành phố.

Tuy nhiên, theo đánh giá của lãnh đạo Thành phố, dư địa phát triển dựa trên mô hình thâm dụng lao động và ưu đãi thuế truyền thống đang thu hẹp nhanh. Trong khi đó, cạnh tranh quốc tế ngày càng chuyển sang cạnh tranh về thể chế, chất lượng môi trường đầu tư và năng lực đổi mới sáng tạo.

Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hình thành một không gian phát triển mới có khả năng thu hút dòng vốn chất lượng cao, đồng thời nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế đô thị.

Theo lãnh đạo Thành phố, giai đoạn 2026 - 2035, Việt Nam cần khoảng 1.500 - 1.600 tỷ USD vốn đầu tư toàn xã hội để thực hiện các mục tiêu phát triển nhanh và bền vững. Riêng TP Hồ Chí Minh giai đoạn 2026 - 2030 cần huy động trên 3,2 triệu tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội, trong khi ngân sách Thành phố dự kiến đáp ứng khoảng 1,2 triệu tỷ đồng. Đây được xem là một trong những cơ sở quan trọng để hình thành Trung tâm Tài chính quốc tế, mở rộng khả năng huy động nguồn lực từ thị trường vốn toàn cầu.

Nhìn tổng thể, TP Hồ Chí Minh đang từng bước hình thành một hệ sinh thái tích hợp, trong đó tài chính quốc tế, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo không vận hành tách rời mà được kết nối trong một cấu trúc phát triển thống nhất.

Trung tâm Tài chính quốc tế được kỳ vọng sẽ trở thành nơi hội tụ của các quỹ đầu tư toàn cầu, ngân hàng đầu tư, công ty quản lý tài sản và các định chế tài chính lớn. Đây là những chủ thể có khả năng dẫn dắt dòng vốn dài hạn vào các lĩnh vực chiến lược như hạ tầng, công nghệ cao, năng lượng sạch, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.

Quan trọng hơn, Trung tâm Tài chính quốc tế được kỳ vọng không chỉ thu hút dòng vốn mà còn giúp Việt Nam tiếp cận “phần giá trị vô hình” của FDI, bao gồm công nghệ tài chính (fintech), chuẩn mực quản trị quốc tế, hệ thống dữ liệu và mạng lưới chuyên gia toàn cầu.

Song song với đó, hệ sinh thái khoa học công nghệ của Thành phố đang được tái cấu trúc mạnh mẽ. Khu Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh (SHTP) tiếp tục giữ vai trò hạt nhân với 163 nhà đầu tư, tổng vốn FDI hơn 10,3 tỷ USD và hơn 52.000 lao động.

Đáng chú ý, SHTP đang chuyển dịch từ mô hình thu hút sản xuất công nghệ cao sang trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), tập trung vào trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ bán dẫn và tự động hóa. Đây là bước chuyển quan trọng từ “thu hút công nghệ” sang “tạo ra công nghệ”, hướng tới mục tiêu làm chủ công nghệ lõi.

Cùng với đó, Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (C4IR) tại TP Hồ Chí Minh đang đóng vai trò cầu nối giữa Thành phố và mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), giúp tiếp cận nhanh hơn các mô hình quản trị công nghệ tiên tiến.

Ở cấp độ thị trường, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo của Thành phố đã ghi nhận bước tiến đáng chú ý khi theo Báo cáo StartupBlink 2026, TP Hồ Chí Minh tăng 12 bậc, vươn lên vị trí thứ 98 toàn cầu, lần đầu tiên lọt vào Top 100 hệ sinh thái khởi nghiệp năng động nhất thế giới.

Song song với đó, các thiết chế mới như quỹ đầu tư mạo hiểm, sàn giao dịch công nghệ thế hệ mới và các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp khoa học công nghệ đang dần hình thành, đóng vai trò cầu nối giữa nghiên cứu và thị trường.

Cùng với Trung tâm Tài chính quốc tế và hệ sinh thái công nghệ, TP Hồ Chí Minh cũng hướng tới xây dựng mô hình bản sao số đô thị (Digital Twin), được xem là một trong những nền tảng quan trọng của đô thị thông minh trong tương lai.

Khác với bản đồ số thông thường, Digital Twin cho phép mô phỏng đô thị theo thời gian thực thông qua dữ liệu lớn, cảm biến IoT và hệ thống camera thông minh. Nhờ đó, chính quyền có thể phân tích, dự báo và đưa ra quyết định đối với các tình huống như ùn tắc giao thông, ngập nước, phân bổ dân cư hay phát triển hạ tầng.

Mô hình này đã được triển khai thí điểm tại Côn Đảo với nhiều lớp dữ liệu về quy hoạch, dân cư, môi trường và di sản văn hóa. Đây được xem là nền tảng để TP Hồ Chí Minh từng bước xây dựng mô hình quản trị đô thị dựa trên dữ liệu, tiến tới đô thị thông minh và đô thị đổi mới sáng tạo toàn diện.

Động lực chiến lược từ chính sách quốc gia và xu thế toàn cầu

Trong tổng thể chiến lược phát triển mới, TP Hồ Chí Minh đang triển khai các định hướng gắn chặt với Nghị quyết 57-NQ/TW về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây được xem là nền tảng chính trị - chiến lược quan trọng, tạo hành lang để Thành phố đẩy mạnh các mô hình phát triển dựa trên tri thức và công nghệ.

Đồng thời, xu thế toàn cầu cũng đang tạo ra áp lực và cơ hội đan xen. Các tổ chức quốc tế nhận định, dòng vốn FDI toàn cầu đang giảm về quy mô nhưng tăng mạnh tính chọn lọc, tập trung vào các lĩnh vực như AI, bán dẫn, công nghệ xanh và chuyển đổi số.

Trong bối cảnh đó, cạnh tranh giữa các quốc gia không còn là cạnh tranh dự án riêng lẻ, mà là cạnh tranh giữa các hệ sinh thái phát triển. Điều này đòi hỏi TP Hồ Chí Minh phải chuyển từ tư duy “thu hút đầu tư” sang tư duy “kiến tạo hệ sinh thái”.

Tại Hội nghị toàn quốc về triển khai Nghị quyết 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (diễn ra ngày 30/6/2026 vừa qua), ông Nguyễn Văn Được, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh, TP Hồ Chí Minh đã chuyển mạnh sang tư duy kiến tạo hệ sinh thái để thu hút dòng vốn chất lượng cao, thay vì chỉ thu hút dự án đơn lẻ.

Theo đó, Trung tâm Tài chính quốc tế không chỉ là nơi thu hút vốn, mà còn là không gian kết nối giữa dòng vốn quốc tế và nền kinh tế trong nước, giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận nguồn lực toàn cầu với chi phí hợp lý hơn.

Nhìn tổng thể, TP Hồ Chí Minh đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mang tính cấu trúc, trong đó ba trụ cột gồm tài chính quốc tế, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đang dần được tích hợp trong cùng một chiến lược phát triển.

Sự kết hợp giữa Trung tâm Tài chính quốc tế, Khu Công nghệ cao, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, Trung tâm C4IR và các thiết chế thị trường công nghệ đang tạo nên một cấu trúc phát triển đa tầng, đa trung tâm.

Trong cấu trúc đó, dòng vốn, công nghệ và tri thức không còn vận hành riêng lẻ mà được kết nối thành một hệ sinh thái thống nhất, tạo ra nền tảng cho tăng trưởng mới dựa trên đổi mới sáng tạo.

Trong quá trình triển khai, TP Hồ Chí Minh xác định Nghị quyết 57-NQ/TW là kim chỉ Nam quan trọng, tạo động lực thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế đô thị trong giai đoạn mới.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, TP Hồ Chí Minh tiếp tục kiên định định hướng phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và hội nhập quốc tế, hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực trong giai đoạn 2030 - 2045.