Theo truyền thông Qatar, nền kinh tế Iran đã chịu nhiều sức ép sau hàng thập kỷ hứng chịu các biện pháp trừng phạt của Mỹ và quốc tế, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân.

Đồng rial đã mất giá mạnh, trong khi lạm phát ngày càng gia tăng, khiến đời sống người dân ngày càng khó khăn. Cuộc xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran, bắt đầu ngày 28/2, đang tiếp tục khoét sâu những khó khăn kinh tế của quốc gia khoảng 92 triệu dân này.

Nhu yếu phẩm đắt đỏ ảnh hưởng đến cuộc sống người dân

Trước chiến tranh, 2 triệu rial có thể mua khoảng 4 kg cà chua, nửa kg thịt gà và gần 1 lít dầu ăn.

Hiện nay, cùng số tiền đó chỉ mua được khoảng một nửa lượng hàng hóa nói trên. Giá cà chua trung bình đã tăng 71%, thịt gà tăng 74%, còn dầu ăn tăng tới 177%.

Giá insulin, loại thuốc thiết yếu đối với người mắc bệnh tiểu đường, tăng vọt 642%. Các loại thuốc thiết yếu như paracetamol tăng 93%, trong khi sữa bột trẻ em - mặt hàng phần lớn được chính phủ trợ giá - tăng 95%.

Biểu đồ dưới đây cho thấy giá trung bình của thực phẩm, quần áo và thuốc men trước chiến tranh và vào ngày 26/8. Giá cả vẫn biến động mạnh, do đó các số liệu chỉ phản ánh mức trung bình.

Đối với các gia đình Iran, giá cả tăng cao không chỉ làm giảm lượng hàng hóa có thể mua mà còn buộc họ phải thay đổi cả những loại thực phẩm trong bữa ăn.

Cô Afsaneh, 35 tuổi, sống cùng chồng và con một tuổi tại Tehran, cho biết chi phí mua thực phẩm hằng tuần của gia đình đã tăng 20 -30%.

“Trước chiến sự, chúng tôi có thể tính đến những việc muốn làm trong ba hoặc sáu tháng tới. Nhưng giờ đây, điều duy nhất chúng tôi quan tâm là làm sao xoay xở đến cuối tháng với khoản thu nhập hiện có”, cô Afsaneh nói.

Afsaneh chia sẻ hai vợ chồng cô đều đi làm và có một con nhỏ. Chi phí gửi con tại các cơ sở giữ trẻ hiện lên tới khoảng 500.000 toman mỗi ngày (tương đương 2,5 USD), khiến họ rất khó trang trải.

Toman là đơn vị tiền tệ không chính thức được người Iran sử dụng để gọi rial. 1 toman tương đương 10 rial. Cách tính này được sử dụng rộng rãi vì giúp việc giao dịch và tính toán với những con số tiền tệ lớn trở nên đơn giản hơn.

Khoản trợ giá sữa bột trẻ em của chính phủ đã giúp giảm bớt một phần gánh nặng cho những gia đình như cô Afsaneh. Tuy nhiên, các khoản khám sức khỏe định kỳ và thực phẩm bổ sung dinh dưỡng cho trẻ không được bảo hiểm chi trả, khiến việc bảo đảm chăm sóc đầy đủ cho con nhỏ trở nên khó khăn hơn.

Với cô Afsaneh, các khoản chi tiêu của gia đình hiện chủ yếu dành cho thực phẩm và những nhu cầu thiết yếu.

“Nhiều khoản mua sắm như quần áo mới hay đổi xe đã bị loại khỏi kế hoạch. Và tôi không nghĩ tình hình sẽ sớm tốt lên”, cô nói.

Giá cả tăng, hoạt động kinh doanh thêm khó khăn

Thiệt hại do xung đột đã làm gián đoạn sản xuất, trong khi việc Mỹ phong tỏa các cảng của Iran khiến hoạt động xuất nhập khẩu càng thêm khó khăn.

Đồng rial mất giá đã đẩy giá hàng hóa lên cao, trong khi các biện pháp trừng phạt hạn chế khả năng tiếp cận thị trường quốc tế của Iran. Cùng lúc, tiền lương không tăng kịp tốc độ lạm phát.

Mức lương tối thiểu được Chính phủ Iran phê duyệt cho năm dương lịch hiện tại, kết thúc vào tháng 3/2027, là 166 triệu rial (82 USD). Nếu tính cả các khoản hỗ trợ và phúc lợi của Chính phủ, con số này vẫn dưới 220 triệu rial (108 USD).

Anh Zamir, 35 tuổi, sống tại Tehran và kinh doanh thời trang nam, cho biết doanh số bán hàng đã giảm 40% so với năm ngoái, khiến anh gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động kinh doanh.

“Tôi có thể nói rằng việc nhiều người hoạt động trong lĩnh vực này phá sản trước khi mùa đông kết thúc và buộc phải đóng cửa là điều hoàn toàn có thể dự đoán”, Zamir nói.

Anh Zamir cho biết mọi thứ đều trở nên đắt đỏ hơn. Tiền lương của người lao động, chi phí nguyên liệu và gần như mọi khoản khác đều tăng.

Theo Zamir, nhiều nhà bán lẻ đang phải bán hàng thời trang mùa hè dưới giá vốn. Khi mùa thu đến, làn sóng tăng giá mới sẽ được phản ánh tại các cửa hàng bán lẻ.

“Ngay từ khi rời nhà cho đến lúc trở về, bạn phải chi ít nhất 2 triệu toman (10 USD) cho những thứ như cà phê, thuốc lá, nước uống và đi lại. Ngay cả khi hết sức tiết kiệm, bạn vẫn phải chi ít nhất 700.000 - 800.000 toman (3,5-4 USD) mỗi ngày, chưa tính thực phẩm và các nhu yếu phẩm gia đình”, anh Zamir nói.

Khoảng cách giữa thu nhập và chi tiêu ngày càng nới rộng

Đối với những người sống bằng tiền lương, lạm phát còn làm phát sinh một vấn đề khác: sức mua của khoản thu nhập có thể giảm mạnh trước khi đến kỳ nhận lương tiếp theo.

Cô Salama, 28 tuổi, là mẹ của một con và làm nghề đánh bắt cá tại Hormozgan, tỉnh ven biển phía Nam Iran, nơi có eo biển Hormuz mang ý nghĩa chiến lược quan trọng. Giá thực phẩm tăng đã tác động đáng kể đến cuộc sống của cô.

“Trước đây, chúng tôi chỉ cần khoảng 500.000 toman (2,5 USD) để mua thực phẩm cho cả tuần. Nhưng giờ đây, cùng số thực phẩm đó, chúng tôi phải chi ít nhất 5 triệu toman (25 USD), và đã phải cắt giảm hoặc thậm chí loại bỏ những mặt hàng như thịt và thịt gà”, cô nói.

Salama cho biết thu nhập của cô không những không tăng mà còn giảm, buộc gia đình phải cắt giảm chi tiêu mạnh tay.

“Ngay cả những loại thuốc cảm đơn giản dành cho trẻ em hoặc thuốc dị ứng thời tiết, kể cả các thương hiệu Iran, hiện cũng có giá khoảng 300.000 toman (1,5 USD). Một lần khám bác sĩ đa khoa đơn giản cũng tốn không dưới 1 triệu toman (5 USD)”, cô nói.

Xung đột không phải nguyên nhân tạo ra những vấn đề kinh tế của Iran, nhưng đã làm các khó khăn hiện hữu trở nên nghiêm trọng hơn. Thiệt hại do chiến tranh, sản xuất bị gián đoạn và việc phong tỏa đã tạo thêm sức ép, trong khi thất nghiệp và sức mua trì trệ làm suy giảm khả năng chống chịu của các gia đình.

Đối với hàng triệu người Iran, vấn đề giờ đây không chỉ là giá cả đã tăng bao nhiêu, mà là mức lương hàng tháng còn có đủ để trang trải cho thực phẩm, nhà ở và các nhu cầu thiết yếu trong bao lâu.