Thầy giáo Prung Xuy “cứu” con chữ dân tộc Pa Kôh

Chân dung thầy Prung Xuy suốt 20 năm ròng rã “ăn cơm nhà, vác tù và hàng tổng” lặn lội tìm dựng lại bộ chữ cho dân tộc mình.

Giữa lúc bộ chữ viết truyền thống của tộc người Pa Kôh đã gần như bị thất truyền và mai một hoàn toàn. Vẫn còn đó một người tâm huyết với con chữ dân tộc, lặn lội suốt 20 năm qua để “cứu sống” lại những con chữ ấy.

Huyện A Lưới (Thừa Thiên Huế) nằm chênh vênh trên dãy Trường Sơn hùng vĩ và được mệnh danh là “thủ phủ” của tộc người Pa Kôh. Dù định cư xen kẽ cùng các dân tộc khác như Cơ Tu, Tà Ôi, Vân Kiều, Pa Hi... nhưng cộng đồng Pa Kôh vẫn tạo ra nhiều bản sắc văn hóa - đời sống rất khu biệt. Nổi bật là bộ chữ viết Pa Kôh có từ thời chống Mỹ, do cán bộ cách mạng biên soạn theo tiếng nói của người bản địa và phiên âm theo tiếng Việt.

Ăn cơm nhà, “vác”... chữ cho đồng bào

Nhờ có bộ chữ này, bà con Pa Kôh biết tuyên truyền các tài liệu mật cách mạng để đoàn kết đánh thắng Mỹ - ngụy, biết dạy cho nhau kiến thức về trồng cây, nuôi gia súc, gia cầm... Hòa bình lập lại, thầy Ku Nô - Hồ Ngọc Mỹ đã biên soạn bộ chữ này thành cuốn giáo trình “Học chữ Pa Kôh - Tà Ôi”. Năm 1983, Viện Ngôn ngữ học tiến hành nghiên cứu và hoàn thiện bộ chữ viết Pa Kôh - Tà Ôi làm hệ thống chữ chính thức. Đến năm 1986, công trình chữ Pa Kôh - Tà Ôi chính thức được nghiệm thu và công bố. Lời giới thiệu cuốn sách có viết: “Chữ Pa Kôh - Tà Ôi ra đời đã góp phần tuyên truyền, giác ngộ cách mạng, là phương tiện mang ánh sáng cách mạng đến với đồng bào”. Đối với bà con, bộ chữ Pa Kôh đã không còn xa lạ nhưng nó rất khó ứng dụng vào thực tế dạy - học và đứng trước nguy cơ bị mai một hoàn toàn.

Trước thực trạng này, suốt 20 năm ròng, thầy Prung Xuy (tên khai sinh là Trần Văn Xuy), sinh năm 1948, ở bản Pi Duh, xã Hồng Quảng (A Lưới) đã chấp nhận “ăn cơm nhà, vác tù và hàng tổng” lặn lội khắp các bản làng để tìm dựng lại bộ chữ ấy. “Nhiều đêm mình nghĩ mãi. Phải làm sao để bộ chữ ấy không bị thất truyền và ứng dụng một cách đơn giản vào đời sống” – thầy Xuy tâm sự. Và không còn cách nào khác, thầy quyết định phải đi “lượm lặt” từng chữ rồi hệ thống, biên soạn lại cho bà con. Bỏ công tìm gặp từng già làng, đến từng gia đình để ghi lại từng con chữ, những từ có nguy cơ bị thất truyền.

“Nhặt chữ” đã khó khăn, biên soạn, hệ thống lại cho dễ biết, dễ hiểu còn vất vả gấp bội. Sau hơn chục năm lặn lội, thầy gom góp được khoảng hơn 2.000 từ. Trên cơ sở cuốn giáo trình “Học chữ Pa Kôh - Tà Ôi” của thầy Ku Nô, thầy Xuy lại mất thêm mấy năm nữa để tìm tòi, so sánh giữa chữ Pa Kôh với chữ Cơ Tu, chữ Tà Ôi, chữ Việt để tìm nghĩa, ngữ pháp và biên soạn lại. Giữa năm 2002, “trái ngọt” sau 13 năm vất vả ươm mầm của thầy Xuy là hai cuốn giáo trình: “Hướng dẫn dạy kết hợp tiếng Việt và tiếng dân tộc thiểu số”. Được chia làm 2 lớp (Lớp 1 và Lớp 2) do NXB Thuận Hóa (Huế) in, sau đó được Viện Ngôn ngữ học chỉnh lý và chuẩn hóa lại.

Từ khi hai cuốn giáo trình được công nhận và xuất bản, thầy Xuy đã mang bộ chữ đi truyền dạy lại khắp các bản làng. Hàng nghìn người, từ các em tiểu học đến các thanh niên, rồi cả những cán bộ các đồn biên phòng, công an đóng trên địa bàn huyện A Lưới muốn biết chữ, biết tiếng Pa Kôh để tiện công tác với bà con cũng là học trò của thầy. Giáo trình của thầy Prung Xuy được nhiều nhà nghiên cứu ngôn ngữ dùng làm tài liệu tham khảo.

Bộ chữ bản sắc

Thuở đi học, sáng lên lớp nói tiếng Kinh, chiều về lại nói tiếng Pa Kôh. Thầy Xuy luôn băn khoăn: Sao người Pa Kôh mình lại không nói, không viết bằng chính thứ tiếng của mình? Khi làm giáo viên, thầy phát hiện ra rằng, người Pa Kôh nói tiếng Kinh thường phát âm như thiếu dấu, nên người nghe khó hiểu nghĩa. Năm 1969, khi được bổ nhiệm làm Hiệu trưởng trường Tiểu học Hồng Quảng cũng là lúc thầy bắt đầu nghiên cứu bộ chữ của dân tộc. Thầy Xuy cho biết: Thầy đã kế thừa thành quả từ bộ chữ của thầy Hồ Ngọc Mỹ đã gần như bị mai một hoàn toàn. Thầy mê nó lắm và quyết tâm cất công tái dựng lại để con chữ sẽ gần gũi hơn với đồng bào.

Bộ giáo trình dạy chữ Pa Kôh của thầy Prung Xuy biên soạn lại đã phù hợp hơn cho thực tế dạy - học.


Thầy Xuy giới thiệu: “Người Pa Kôh học sẽ thấy như có mình trong đó. Bởi bộ chữ mang nét đặc sắc truyền thống của dân tộc”. Bộ giáo trình của thầy là một công trình khoa học hết sức quy củ và có tính hệ thống rõ ràng.

Để mai này Pa Kôh...

Ngày ngày, bà con vẫn thấy bước chân thầy Prung Xuy đến khắp các bản làng, cẩn thận ghi chép từng chữ một... Nghỉ hưu từ năm 2006, năm nay thầy Xuy đã 63 tuổi, nhưng thầy vẫn thường xuyên “lên lớp truyền chữ” Pa Kôh cho bà con. Rảnh rang, thầy lại tìm đến từng gia đình, đưa từng bảng điều tra xã hội học của Viện Ngôn ngữ để tiếp tục hoàn thiện thêm bộ chữ.

Rất nhiều tài liệu dạy - học chữ Pa Kôh được sao chép ra từ bộ giáo trình của thầy Xuy.


Bộ giáo trình của thầy Xuy đang được phổ biến rộng rãi và trở thành bộ sách chính thống dạy tiếng Pa Kôh ở A Lưới. Chúng tôi tìm gặp thầy Ku Nô - Hồ Ngọc Mỹ (sinh năm 1925), ở tại nhà số 22 - Võ Liêm Sơn (TP Huế). Cầm bộ giáo trình của thầy Xuy trên tay, thầy Mỹ xúc động: “Tôi thực sự vui mừng vì đã có một tấm lòng tâm đắc với dân tộc mình đến thế. Thầy Xuy đã biên soạn lại và phù hợp với bà con hơn giáo trình của tôi nhiều”.

Nếu thầy Ku Nô - Hồ Ngọc Mỹ là người “đẻ” ra bộ chữ Pa Kôh, thì thầy Prung Xuy là người “cứu sống” lại bộ chữ và phổ biến ở “thủ phủ”. Hiện đề án nghiên cứu để công nhận dân tộc Pa Kôh thành “người anh em” thứ 55 trong “đại gia đình” các dân tộc Việt Nam đang được triển khai. Bộ chữ do thầy Xuy biên soạn và Viện Ngôn ngữ chỉnh lý sẽ là một cơ sở khoa học hết sức xác thực cho việc công nhận.

Bài và ảnh: Đình Văn

Vấn đề quan tâm

Phóng sự - Điều tra

Việc làm

Từ thiện

Gương tốt - việc tốt

Hợp tác nội dung
KÊNH THÔNG TIN CỦA CHÍNH PHỦ DO TTXVN PHÁT HÀNH Tổng biên tập: Ninh Hồng Nga | Giới thiệu - Liên hệ tòa soạn
Giấy phép xuất bản Số 16/GP-TTĐT cấp ngày 11/3/2009
Tòa soạn: Số 5 Lý Thường Kiệt, Hà Nội
Điện thoại: 04-38267042, 04-38252931(2339,2208)- Fax: 04-38253753
Email:baotintuc@vnanet.vn – toasoantintuc@gmail.com
© Bản quyền thuộc về Báo Tin tức - TTXVN
Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản
Liên kết site: báo thể thao, ngoại hạng anh