Bắc Kạn: Đến Yên Lạc, xem kiến trúc hiếm

Huyện Na Rì nằm tương đối biệt lập ở phía đông tỉnh Bắc Kạn, có độ cao trung bình 550 mét so với mặt nước biển, núi non rất hiểm trở, do các ngọn núi đá vôi cao 700 - 800 mét chia cắt các làng xã thành nhiều vùng khá riêng biệt.

Từ trung tâm thị xã Bắc Kạn, muốn đến huyện Na Rì phải đi thêm 80 km qua đèo Áng Toòng, quãng đường khá nguy hiểm bởi đường hẹp, ngoằn ngoèo và độ dốc lớn. Qua hết con đường nguy hiểm ấy, thị trấn Yên Lạc, trung tâm của huyện Na Rì bắt đầu hiện ra với vẻ đẹp bình lặng. Thị trấn Yên Lạc có khoảng 37.000 nhân khẩu gồm 5 dân tộc chính: Mông, Tày, Nùng, Kinh, Dao; thu nhập chủ yếu từ kinh tế nông - lâm nghiệp, thương mại dịch vụ còn hạn chế.

Khu phố cổ bằng gỗ nghiến của thị trấn Yên Lạc, huyện Na Rì.

Tuy nhiên trong cái thị trấn đơn sơ đó lại có một khu phố cổ độc đáo với gần trăm nhà bằng gỗ nghiến có tuổi đời hơn nửa thế kỷ, lưu giữ không chỉ phong cách kiến trúc khác lạ mà còn cả những nét văn hóa ít nơi nào có...

Người dân nơi đây cho biết, dân cư trong khu phố cổ này chủ yếu là người Việt gốc Hoa, những ngôi nhà làm rất khác với người bản địa. Nhà cửa san sát nhau và theo kiểu nhà ống, tất cả đều cùng một kiểu dáng, chất liệu là gỗ nghiến. Mới đầu chỉ một vài nhà làm, về sau tất cả khu phố đều làm y như vậy.

Bà Lương Thị Phùng, 80 tuổi, dân tộc Nùng, sinh ra và lớn lên tại khu phố này cho biết: “Cách đây 60 năm, hồi tôi mới 20 tuổi thì nhà tôi được xây bằng loại gỗ nghiến này. Đến giờ vẫn như vậy, không mối mọt nào đục khoét được. Hồi đó cứ 4 người lên rừng mất 1 tuần mới đưa về được một cây gỗ nghiến, mất hàng năm trời mới xây xong nhà. Cũng từ đó, người dân trong khu phố học theo, dần dần các nhà xây giống nhau, làm thành một dãy phố dài tồn tại đến tận bây giờ. Phố này được đặt tên là phố cổ cũng là do vậy”.

Con phố cổ rộng thênh thang có một khoảng sân và con đường chạy giữa. Ở đây, buổi sáng người ta bán hàng, chiều chiều các gia đình bắc ghế hóng mát, trẻ con đá bóng... Buổi trưa là lúc thanh bình và yên ả nhất trong ngày ở đây. Dưới ánh nắng của buổi trưa mùa đông, ngồi bên chiếc bếp lò trước cửa nhà, hai bà cụ vừa trò chuyện, vừa bán bánh tẻ, vừa trông chừng 3 đứa cháu đang nhảy lò cò, chơi ô ăn quan trước hiên nhà.

Bà Nông Thị Hinh cười nói với tôi: Bánh tẻ nhà bà rẻ lắm, chỉ có 1.000 đồng một cái thôi. Trưa nào bà cũng ra cửa ngồi bán hàng như vậy, vừa để kiếm thêm chút tiền, vừa hưởng khí trời thoáng đãng và không khí tĩnh mịch. Với lại, ngồi trò chuyện với bà hàng xóm vào giờ này cũng thành thói quen rồi... Bà Lý Thị Nông là hàng xóm của bà Hinh ngồi kế bên rủ rỉ kể: Na Rì tên Thái là Nà Slì có nghĩa ruộng dài, đọc chệch ra tiếng Kinh thành Na Rì. Địa hình ở đây núi cao, lũng sâu, hẹp, hai bên bờ suối nối tiếp những thửa ruộng dài cho nên mới đặt tên như vậy. Bà Nông năm nay 68 tuổi, vốn người gốc Thái Bình lên đây làm dâu.

Các nhà tại khu phố cổ này đều dành gian ngoài để tiếp khách, phía bên trái là một lối đi hẹp vào sâu bên trong, bên phải lần lượt là 2 hoặc 3 phòng ngủ kế tiếp nhau, trong cùng là bếp và khu chăn nuôi, vệ sinh. Nhà được làm rất cao, cao gần như nhà hai tầng để phía trên nóc dãy buồng ngủ có thể làm một gác xép, có cầu thang đi lên. Nhà nào đông con thì làm luôn một phòng nữa trên đó, còn thường thì bỏ trống để làm kho chứa các đồ vật linh tinh. Bàn thờ tổ tiên đều được thiết kế trang trọng ngay tại phòng khách, đối diện với cửa ra vào.

Những người già ở đây kể lại, thời kỳ đầu tất cả mái ngói đều làm bằng ngói ta, còn gọi là ngói vẩy cá, tuy nhiên đến bây giờ một số nhà đã thay bằng mái tôn, tấm nhựa chống nóng… Kinh tế phát triển, ở những thôn bản vùng thấp người dân đã chuyển dần từ nhà sàn sang nhà xây, nhưng phần nhiều vẫn lợp ngói âm dương truyền thống, bởi theo quan niệm của bà con, loại ngói này mỏng, khi lợp hai lớp úp ngược nhau nên thoát khí xấu, trong nhà luôn mát mẻ về mùa hè.

Theo cô Lý Thị Bình, con dâu bà Phùng: Trải qua hàng chục năm mái ngói cũ hỏng phải thay nhưng căn nhà thì vẫn như vậy, không mối mọt, mục nát. Thậm chí nếu chuyển đi chỗ khác vẫn có thể dỡ nhà ra, mang đi lắp ghép lại. Cùng với căn nhà tuyệt đẹp, bà Phùng và con dâu nổi tiếng bởi các món bánh ngô, bánh đúc, bánh khoai, quẩy... gia truyền.

Bà Phùng cho biết: Nghề này chỉ truyền cho con dâu trong nhà, cũng không biết lý do thế nào, chỉ thấy mẹ chồng bà dặn như thế thì nay lại tiếp tục. Không phải chỉ mình nhà bà làm, cả khu phố này hầu như nhà nào cũng làm bánh bán. Trước đây còn có nhiều loại bánh đặc biệt như Suhéc, bánh ngô, bánh khảo, bánh lá ngải, bánh trăng, bánh sao...

Cả một dãy phố cổ bằng gỗ còn nguyên vẹn. Tuy nhiên, một cô giáo trường Trung học cơ sở Cư Lễ có nhà ở phố cổ này lại bảo: Nếu có tiền, người dân ở đây sẽ phá hết nhà cũ mà làm nhà tầng thôi. Nếu quả như vậy thì thật đáng lo ngại. Chưa ai có ý định bảo tồn khu phố cổ hiếm hoi này.

Hoàng Nam

Đời sống văn hoá

Giải trí & Sao

Sáng tác

Ẩm thực

Hợp tác nội dung
KÊNH THÔNG TIN CỦA CHÍNH PHỦ DO TTXVN PHÁT HÀNH Tổng biên tập: Ninh Hồng Nga | Giới thiệu - Liên hệ tòa soạn
Giấy phép xuất bản Số 16/GP-TTĐT cấp ngày 11/3/2009
Tòa soạn: Số 5 Lý Thường Kiệt, Hà Nội
Điện thoại: 04-38267042, 04-38252931(2339,2208)- Fax: 04-38253753
Email:baotintuc@vnanet.vn – toasoantintuc@gmail.com
© Bản quyền thuộc về Báo Tin tức - TTXVN
Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản
Liên kết site: báo thể thao, ngoại hạng anh