Độc đáo rối nước vùng quan họ

Sự kết hợp hài hòa của những làn điệu dân ca quan họ mượt mà, đằm thắm cùng với những tích trò độc đáo đã tạo nên nét riêng của phường rối nước Đồng Ngư (Ngũ Thái, Thuận Thành, Bắc Ninh).

Rối nước Đồng Ngư hiện vẫn lưu giữ nhiều tích trò truyền thống.


Với hơn 10 thế kỷ tồn tại và phát triển, Đồng Ngư hiện là một trong 14 phường rối nước còn tồn tại và hoạt động trong cả nước. Rối nước là môn nghệ thuật lấy động tác của con rối làm ngôn ngữ diễn đạt, gắn bó với âm nhạc như nghệ thuật múa và phản ánh đời sống của nhân dân, nên được đông đảo người ưa chuộng. Với Đồng Ngư, hát quan họ trong các tích trò đã tạo nên sắc thái riêng của rối nước làng này.

Với mỗi phường rối, sự đa dạng, độc đáo, riêng có của mỗi tích trò chính là cái hồn, cốt của mình. Trải qua những thăng trầm của lịch sử, cùng với sự phát triển của đất nước, đến nay rối nước Đồng Ngư vẫn giữ được 15 tích trò truyền thống, trong đó có hai tích trò tiêu biểu cho vùng quan họ là: “Hái cau mời trầu” và “Quan họ màn giã bạn”. Chia sẻ với chúng tôi về hai tích trò đặc sắc này, anh Nguyễn Thành Lai, Trưởng phường rối nước Đồng Ngư cho biết: Đây là hai tích trò tiêu biểu của phường. Đi biểu diễn khắp nơi mang theo bản sắc quê hương, những làn điệu dân ca quan họ mượt mà, đằm thắm đang và sẽ góp phần quảng bá dân ca Quan họ Bắc Ninh, làm cho làn điệu này ngày càng lan tỏa. Sự kết hợp hài hòa giữa những điệu nhạc, câu quan họ và nghệ thuật truyền thần cho những con rối đã thể hiện được tâm tình của người dân lao động nói riêng và người dân Kinh Bắc nói chung.

Có đến xem, tận mắt chứng kiến những chú rối thân gỗ tưởng như vô hồn nhưng lại "biết" trèo lên cây, hái cau đưa cho liền chị têm trầu, sau đó những liền anh, liền chị bằng con rối, liền anh khăn xếp áo the, liền chị áo mớ ba, mớ bảy, nón thúng quai thao mời trầu khán giả mới thấy hết cái tình, cái hiếu khách của người quan họ. Đối với người quan họ, tục mời trầu có ý nghĩa văn hóa, nhân văn sâu sắc.

Trầu này trầu quế, trầu hồi
Trầu loan, trầu phượng, trầu tôi, trầu mình
Trầu này trầu tính, trầu tình
Trầu nhân, trầu ngãi, trầu mình với ta
Trầu này têm tối hôm qua
Giấu cha, giấu mẹ mang ra mời chàng.

Những buổi biểu diễn của phường rối Đồng Ngư bao giờ cũng vậy, sau màn giới thiệu của Tễu giáo đầu là tới ngay tích “Hái cau mời trầu”. Anh Lai cho biết, theo quan niệm của người Kinh Bắc, văn hóa mời trầu là thay cho lời chào và kết thúc bằng “Quan họ màn giã bạn”. Bắt nguồn từ mong muốn đáp lại sự quan tâm của khán giả đối với phường rối nên tích trò này ra đời và ngày càng phát triển.

Tính độc đáo của rối nước Đồng Ngư khiến ai đã xem một lần sẽ không bao giờ quên được. Chỉ cần xem qua các tích trò cũng phần nào hiểu được đời sống tinh thần của người dân miền quan họ. Anh Lai cho biết thêm, điều vui nhất trong những chuyến đi biểu diễn của anh là sự hưởng ứng nhiệt tình của khán giả. Nhờ sự độc đáo đó nên trong các cuộc thi liên hoan múa rối nước toàn quốc, rối Đồng Ngư luôn đoạt giải A với hai tích trò truyền thống.

Anh Lai khẳng định: Khai thác vốn quan họ, người Đồng Ngư sẽ đưa rối nước cùng trường tồn và lan tỏa. Nếu còn người yêu quan họ thì làng rối nước Đồng Ngư còn phát triển. Ngày nay, cùng với niềm đam mê nghệ thuật múa rối, những nghệ nhân nơi đây đã và đang mang tên Đồng Ngư khắp miền đất nước, không chỉ ở riêng đồng bằng Bắc bộ nhỏ bé nữa; thường mỗi năm phường rối đi biểu diễn 40 lần.

Hiện nay, các nghệ nhân phường rối nước Đồng Ngư đang hoàn thành chương trình múa rối nụ cười trẻ thơ với 10 tích trò như: “Chú mèo con”, “Chú voi con ở bản Đôn”… cùng các chương trình phụ họa là bài hát của trẻ con nhằm hun đúc cho các cháu nhỏ có hiểu biết về nghệ thuật văn hóa dân gian ngay từ khi còn trẻ, giữ cho múa rối nước thực sự được sống trong tâm thức trẻ thơ. Không chỉ công tác biểu diễn mà công tác truyền nghề cũng thường xuyên được các nghệ nhân trong làng chú trọng. Với mỗi người có niềm đam mê, có tâm với nghề rối, các nghệ nhân trong phường sẵn sàng truyền dạy. Theo anh Lai, một người muốn điều khiển thành thạo con rối phải mất 500 giờ đồng hồ miệt mài, nhưng muốn học được những thao tác tối thiểu nhất để điều khiển con rối chỉ cần 12 tiếng đồng hồ vì múa rối đơn thuần là tái hiện cuộc sống sinh hoạt của nhân dân như đánh đu, em bé chăn trâu thổi sáo, vó cá tôm… Sự thành công của rối nước chủ yếu trông vào sự cử động của thân hình con rối, hành động làm trò đóng kịch của nó.

Không chỉ bảo tồn và phát triển những tích trò cổ, qua những lần đi biểu diễn, rối nước Đồng Ngư còn luôn sáng tạo ra những tích trò mới phù hợp tâm lý người xem, mang đến vẻ vui tươi thoải mái cho khán giả, như trò “Đám cưới chuột”, “Vòng lửa”.

Thanh Thương

Đời sống văn hoá

Sáng tác

  • Bắt chuột đồng mùa nước nổi

    Bắt chuột đồng mùa nước nổi

    Đang còn ngáy ngủ, co ro trong chiếc mền dày, ông anh họ lay mạnh: "Dậy mau đi bắt chuột đồng". Như có lực thôi miên, tôi bật dậy tỉnh queo: "Sớm vậy huynh?". "Ờ, phải đi từ sáng sớm mới bắt được nhiều”. Sở dĩ ông anh tôi bảo thế vì sáng sớm, con nước lên cao, rắn, cúm núm, chuột đồng, cò... kéo nhau lên các gò cao trú ngụ. Đây là cơ hội ngàn vàng để đi săn.

  • Ký ức mùa đông

  • Mẹ, đàn con và bão lũ

  • Bà già nhà quê

Ẩm thực

Hợp tác nội dung
KÊNH THÔNG TIN CỦA CHÍNH PHỦ DO TTXVN PHÁT HÀNH Tổng biên tập: Ninh Hồng Nga | Giới thiệu - Liên hệ tòa soạn
Giấy phép xuất bản Số 16/GP-TTĐT cấp ngày 11/3/2009
Tòa soạn: Số 5 Lý Thường Kiệt, Hà Nội
Điện thoại: 04-38267042, 04-38252931(2339,2208)- Fax: 04-38253753
Email:baotintuc@vnanet.vn – toasoantintuc@gmail.com
© Bản quyền thuộc về Báo Tin tức - TTXVN
Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản
Liên kết site: báo thể thao, ngoại hạng anh