Chuyện của tác giả ca khúc “Giải phóng quân”

“Đoàn giải phóng quân một lần ra đi/ Lòng có mong chi đâu ngày trở về/ Ra đi ra đi bảo tồn sông núi/ Ra đi ra đi thà chết chớ lui…”. Trong những ngày thu tháng chín này, hẳn là ai trong mỗi chúng ta đều cũng từng nghe hoặc ngân nga những giai điệu hào hùng nói trên của bài hát “Giải phóng quân” bất hủ của nhạc sỹ Phan Huỳnh Điểu, nhưng mấy ai biết được hoàn cảnh ra đời của nó. Nhân một chuyến công tác tại Thành phố Hồ Chí Minh, tôi may mắn có dịp được hầu chuyện lão nhạc sỹ nên đã không bỏ lỡ một cơ may hiếm có hỏi thêm ông về hoàn cảnh ra đời nhạc phẩm “Giải phóng quân” bất hủ này.

- Cuộc Tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám năm 1945 nổ ra, khi ấy tôi mới vừa tròn 21 tuổi bắt đầu tập tành sáng tác ca khúc!- Lão nhạc sỹ mơ màng hồi tưởng lại, giọng Đà Nẵng nhỏ nhẹ như thầm thì.

Còn nhớ, khi ấy nhà tôi ở trung tâm thành phố Đà Nẵng. Hàng tuần liền, cứ chiều chiều tôi lại nhìn thấy những đoàn quân giải phóng chi viện cho miền Nam rầm rập hành quân trước nhà, khí thế lắm. Rồi những buổi lang thang ở ga Đà Nẵng, chứng kiến những toa tàu chở quân giải phóng về tập kết tại đây trước khi hành quân tiếp vào miền Nam, trong không khí hào hùng rực lửa ấy, trái tim tôi bỗng ngân lên những giai điệu và nốt nhạc đầu tiên của bài “Giải phóng quân” hình thành ngay trong đầu…

Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu.

Nhạc phẩm “ Giải phóng quân ” được viết theo nhịp hành khúc 2-4, thôi thúc và rạo rực như bước chân hành quân của các chiến sỹ giải phóng. Hẳn là nhạc sỹ đã viết rất nhanh kể từ khi “nốt nhạc đầu tiên thánh thót vang lên trong đầu”…

- Lẽ ra thì nhanh nhưng lúc ấy do không có đàn, thành ra tôi cứ lẩm nhẩm ca từ “Đoàn giải phóng quân một lần ra đi…/ Ra đi ra đi …” theo nhịp hành khúc 2-4 sợ mình sẽ quên mất. Mãi tới ngày hôm sau, may mắn tôi mượn được cây đàn măngđôlin của một người bạn thế là ngồi vào bàn. Nhưng lúc này thì bắt đầu “ tắc tị”, thấy sao mà khó quá!- Lão nhạc sỹ nheo mắt cười rung mái đầu bạc trắng.

Thú thật lúc ấy mình mới tập tành sáng tác ca khúc nên không dám cho ai biết. Thế là đóng chặt cửa phòng, lúc làm lời trước, “bí” quá lại quay sang đặt nhạc, rồi lẩm nhẩm hát một mình. Đến ba ngày sau thì hoàn thành.

Sau khi hoàn thành ca khúc “Giải phóng quân ”, nhạc sỹ có nghĩ “đứa con tinh thần” của mình sẽ được nhiều người biết đến và trở nên nổi tiếng?

- Mặc dù trước đó tôi đã có ca khúc “ Trầu cau” nhưng vẫn còn mang cái tư chất lãng mạn của anh tiểu tư sản. Vậy nên khi viết xong ca khúc “Giải phóng quân”, tôi chỉ dám đưa cho mấy người bạn hát cho vui. Thế rồi, chính nhờ Cuộc Tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã đưa bài hát đến với công chúng.

Lặng im một lúc thật lâu như lần giở ký ức, lão nhạc sỹ chậm rãi kể tiếp:

- Tôi còn nhớ như in đó là một buổi tối cuối tháng 9/1945. Cả thành phố Đà Nẵng khi ấy bừng bừng hào khí mở đầu cho phong trào Nam bộ kháng chiến, và bản thân tôi lúc này cũng đã gia nhập Đội tuyên truyền xung phong Đà Nẵng. Tối hôm đó, buổi phát thanh của Phòng Thông tin tuyên truyền thành phố Đà Nẵng giới thiệu tiếng hát của Nguyễn Văn Trọng với ca khúc… “Giải phóng quân”. Không hiểu sao Trọng lại có ca khúc này? Một số người nhận ta đó là ca khúc của tôi nhưng do… xấu hổ, tôi đành ngại ngùng nói dối “Giải phóng quân” là bài hát tôi chép vội của một người chiến sỹ giải phóng mới từ Bắc vào Nam chiến đấu, nhưng mọi người vẫn nhìn tôi với ánh mắt nghi ngờ…

Nhiều người cho rằng, chính nhờ Cuộc Tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã làm bùng cháy, tỏa sáng một nhạc sỹ cách mạng tài hoa Phan Huỳnh Điểu, bắt đầu từ ca khúc “ Giải phóng quân ” bất hủ…

- “Giải phóng quân” vừa phát trên Đài Phát thanh đã có nhiều người thuộc, nhiều người hát lại. Sự phổ biến của nó nhanh đến mức ngay bản thân tôi cũng quá đỗi bất ngờ. Cả ngàn, cả vạn người dân Đà Nẵng và các anh giải phóng quân Nam tiến đã say mê hát. Tôi còn nhớ khi ấy, cứ chiều đến, Phòng Thông tin tuyên truyền thành phố Đà Nẵng chờ đúng đoàn tàu hỏa từ Hà Nội vào, đã đến từng toa phổ biến bài hát này. Thời ấy, tôi và bạn bè, anh em đã phải thức thâu đêm chép lại bài hát rã tay hoa mắt, để phổ biến nhạc phẩm kịp thời cho đòi hỏi của đông đảo người mê nhạc và cả nhu cầu phục vụ cuộc kháng chiến.

… Giữa cuộc trò chuyện, nhạc sỹ Phan Huỳnh Điểu cao hứng hát: “Đoàn giải phóng quân một lần ra đi…”. Giọng của ông dường đã yếu lắm phần vì do tuổi tác, phần vì xúc động. Nhạc sỹ bồi hồi cho biết, ngày ấy những chàng trai tuổi 18 – 20 trên những đoàn tàu Nam tiến đánh Pháp - những anh lính giải phóng quân- rất say mê hát bài hát này. Tuy nhiên, ông cũng “bật mí” ca khúc “Giải phóng quân” sau này đã có sự thay đổi. Câu thứ hai:“ Lòng có mong chi đâu ngày trở về” trong ca khúc khi mới ra đời có nhiều ý kiến đề nghị tôi phải sửa lại vì nghe có vẻ “bi quan” quá! Thế là tôi đành phải sửa, thành: “ Là có sá chi đâu ngày trở về” rồi “Toàn thắng vinh quang ghi ngày trở về” cho hợp với tình cảnh (cười). Mãi tận 40 năm sau lời gốc “Lòng có mong chi đâu ngày trở về” mới được “trở về” vĩnh viễn với ca khúc…”.

Nhạc sỹ Phan Huỳnh Điểu sinh ngày 11/11/1924 trong một gia đình tiểu thương ở Đà Nẵng. Cuộc Tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ào đến như vũ bão đã thức tỉnh chàng thanh niên 21 tuổi đang tập tành viết nhạc (trước đó vào năm 1944 đã có tác phẩm nhạc trữ tình “Trầu cau” được công bố- NV) gia nhập hội tuyên truyền xung phong Đà Nẵng và theo bước chân các chiến sỹ giải phóng lên đường kháng chiến chống Pháp năm 1946. Năm 1950 về Ban tuyên huấn - Phòng chính trị, Bộ Tư lệnh Quân khu 5. Năm 1955, ông tập kết ra Bắc và sự nghiệp sáng tác của ông bắt đầu thăng hoa…

Nổi tiếng như vậy, chắc hẳn nhạc sỹ có rất nhiều kỷ niệm đối với ca khúc này?

- Kỷ niệm với “Giải phóng quân” thì nhiều nhưng có một kỷ niệm tôi xin được kể ra đây vì có lẽ ít người biết được chính ca khúc này đã biến tôi trở thành… tỷ phú! Đó là vào khoảng giữa năm 1946, ca khúc “Giải phóng quân” lần đầu tiên được xuất bản tại Huế đã đem lại cho tôi một khoản nhuận bút khổng lồ, tính ra tôi có thể sống dư dả 5 – 6 năm với khoản tiền ấy. Cầm bọc giấy bạc Cụ Hồ trong tay, ngỡ như trong mơ, tôi đem về đưa cho má. Thấy số tiền lớn quá, má tôi hoảng hồn la lên: “Đờn địch chơi bời cho vui, vậy mà cũng có tiền sao con? Nói thật nghen! Hay là…”. Khi đã rõ ngọn ngành đầu đuôi câu chuyện, Má tôi cầm lấy bọc tiền rưng rưng khóc.

Khi sáng tác ca khúc “ Giải phóng quân ”, nhạc sỹ muốn gửi gắm điều gì vào những ca từ đầy ý nghĩa? Nhạc sỹ có muốn nhắn nhủ điều gì với thế hệ trẻ hôm nay?

- (Trầm ngâm) “Ra đi ra đi bảo tồn sông núi/ Ra đi ra đi thà chết chớ lui…”, đó chính là lời thề son sắt của những người lính giải phóng quân, cũng là lời thề đầu tiên của tôi khi đi theo cách mạng. Trong hơn 65 năm qua, tôi đã không lùi bước trước khó khăn gian khổ. Chẳng những riêng tôi, nhiều bạn bè khắp nơi cũng đã hưởng ứng lời kêu gọi của ca khúc để đi theo cách mạng và đã hiên ngang đứng lên, quyết không lùi bước trước quân thù và cái chết. Một câu hát ngân lên như một lời thề. Qua hơn 65 năm vẫn luôn thúc giục tôi và mọi người ngẩng cao đầu mà đi. Tin vào tương lai, nhất định Tổ quốc ta sẽ đàng hoàng hơn và to đẹp hơn!

Xin cám ơn nhạc sỹ về cuộc trò chuyện này!

Minh Linh(thực hiện)

Giải trí & Sao

Sáng tác

  • Bắt chuột đồng mùa nước nổi

    Bắt chuột đồng mùa nước nổi

    Đang còn ngáy ngủ, co ro trong chiếc mền dày, ông anh họ lay mạnh: "Dậy mau đi bắt chuột đồng". Như có lực thôi miên, tôi bật dậy tỉnh queo: "Sớm vậy huynh?". "Ờ, phải đi từ sáng sớm mới bắt được nhiều”. Sở dĩ ông anh tôi bảo thế vì sáng sớm, con nước lên cao, rắn, cúm núm, chuột đồng, cò... kéo nhau lên các gò cao trú ngụ. Đây là cơ hội ngàn vàng để đi săn.

  • Ký ức mùa đông

  • Mẹ, đàn con và bão lũ

  • Bà già nhà quê

Ẩm thực

Hợp tác nội dung
KÊNH THÔNG TIN CỦA CHÍNH PHỦ DO TTXVN PHÁT HÀNH Tổng biên tập: Ninh Hồng Nga | Giới thiệu - Liên hệ tòa soạn
Giấy phép xuất bản Số 16/GP-TTĐT cấp ngày 11/3/2009
Tòa soạn: Số 5 Lý Thường Kiệt, Hà Nội
Điện thoại: 04-38267042, 04-38252931(2339,2208)- Fax: 04-38253753
Email:baotintuc@vnanet.vn – toasoantintuc@gmail.com
© Bản quyền thuộc về Báo Tin tức - TTXVN
Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản
Liên kết site: báo thể thao, ngoại hạng anh