Gìn giữ bản sắc

Việc bảo tồn, giữ gìn, phát huy vốn văn hóa truyền thống của các dân tộc ở các địa phương đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Đứng trước xu thế hội nhập, giao thoa giữa văn hóa, những nét văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số vùng Tây Bắc dần bị xói mòn trầm trọng.

 

Nguy cơ mai một


Nhà nghiên cứu văn hóa Đỗ Thị Tấc, Chủ tịch Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh Lai Châu cho biết: “Nếu chúng ta không có biện pháp nhanh chóng để bảo tồn, gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số thì chúng ta sẽ hối tiếc, vì những cái hay, nét đẹp sẽ bị chôn vùi vào lòng đất. Những cụ già hiểu biết được văn hóa của dân tộc mình thì không biết nói tiếng phổ thông hoặc sắp chết, lớp trẻ lại không chịu học giá trị văn hóa độc đáo của dân tộc mình. Các cấp chính quyền mới chỉ quan tâm tới việc phát triển kinh tế - xã hội, ít chú ý tới công tác bảo tồn, gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc trên địa bàn. Chiến lược bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa xuyên suốt và là bài học kinh nghiệm, vì nó là cội nguồn, gốc rễ của mọi sự phát triển mà chúng ta cần tôn trọng, nâng niu”.

 

Khi lễ Kin Pang Then của người Thái trắng ở huyện Phong Thổ (Lai Châu) được khôi phục và tổ chức hàng năm, các cụ già ước ao được như ngày xưa tham gia cộng đồng, mọi người cùng múa xòe, hát đối, chơi các trò chơi dân tộc.


Điều đáng quan tâm là bộ phận thanh, thiếu niên - những người đóng vai trò quyết định đến sự tồn vong văn hóa của mỗi tộc người - lại thích những yếu tố văn hóa mới, những bài nhạc trẻ, nhạc sàn, những điệu nhảy bốc lửa, những bộ váy đầm ngắn... Những cái hay dần bị mất đi, những hủ tục lạc hậu lại tồn đọng như: Hôn nhân cận huyết, nạn tảo hôn và đặc biệt là tệ nạn uống rượu, đẻ nhiều...

Còn những tập tục lạc hậu

Thẳng thắn thừa nhận về những tồn tại, tôi cho rằng công tác tư tưởng chưa sắc bén, chưa có tính chiến đấu cao, việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí chưa nghiêm. Các tập tục của đồng bào dân tộc vẫn còn lạc hậu như nạn tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, các nghi lễ có yếu tố mê tín dị đoan trong tang lễ vẫn còn và có cả việc lợi dụng mê tín dị đoan để tuyên truyền đạo trái pháp luật; quản lý nhà nước về văn hóa còn bất cập...

Ông Hoàng Đức Hoan, Trưởng Ban tuyên giáo Tỉnh ủy Bắc Kạn

 

Khuyến khích các nghệ nhân tham gia nghiên cứu

Theo tôi, các địa phương cần thực hiện công tác bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa của các dân tộc như thế nào cho hiệu quả. Việc tổ chức không mang tính hình thức, qua loa, chạy theo dự án, cần đầu tư sâu, có tính phổ biến cộng đồng, không chỉ bó hẹp trong một nhóm người. Đồng thời, địa phương cần có chính sách khuyến khích các nghệ nhân, những người dân tộc tham gia nghiên cứu và phổ biến các công trình nghiên cứu, các cuốn sách về văn hóa dân tộc. Phong tặng danh hiệu nghệ nhân cho các diễn viên quần chúng xuất sắc tham gia trình diễn văn hóa, văn nghệ, say mê với phong trào. Tuyên truyền sâu rộng về tận xã, bản, gia đình về phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng văn hóa ở cơ sở”.

Ông Sùng A Hồ, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lai Châu

 

Bảo tồn và phổ biến làn điệu hát Soọng cô

Để bảo tồn và phổ biến làn điệu hát Soọng cô, tỉnh Tuyên Quang khuyến khích các địa phương thành lập những đội văn nghệ quần chúng; giao nhiệm vụ cho Ðoàn nghệ thuật dân tộc tỉnh sưu tầm, dàn dựng nhiều tiết mục hát Soọng cô; lồng ghép các tiết mục hát Soọng cô vào các chương trình biểu diễn văn hóa, nghệ thuật phục vụ đời sống văn hóa, tinh thần của nhân dân các dân tộc vùng cao, vùng sâu, vùng xa trong tỉnh. Qua đó, vừa góp phần bảo tồn giá trị văn hóa độc đáo, đặc sắc của làn điệu Soọng cô vừa để “hồn cốt” văn hóa của người Sán Dìu ăn sâu trong đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân. Cùng với đó, tỉnh Tuyên Quang tổ chức sưu tầm, tập hợp tư liệu về hát Soọng cô đang lưu giữ trong nhân dân để làm tài liệu tuyên truyền. Hàng năm, tổ chức hát Soọng cô ở mỗi thôn, xã, liên xã nhằm khơi dậy, nuôi dưỡng, để hát Soọng cô sống mãi trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân Tuyên Quang nói chung và người dân tộc Sán Dìu nói riêng.

Ông Nguyễn Việt Thanh, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao
và Du lịch tỉnh Tuyên Quang


Tại một bản người Mảng ở tỉnh Lai Châu, các cô gái tuổi 15-20 đua nhau mặc váy xòe, quần din, áo ngắn, tay cầm điện thoại nghe những bài nhạc trẻ. Đây là một tộc người trình độ phát triển kém, lạc hậu và nghèo đói. Có nhà mua đến hai chiếc xe máy mà trong nhà không có thứ gì đáng giá, mâm cơm chỉ có ít măng rừng nấu nổi lềnh phềnh nước và mấy con cá khô mua ngoài quán nhưng không thể thiếu rượu trong bữa ăn. Hỏi ra mới biết bản này vừa được đền bù đất khi dự án mở đường đi qua. Người Mảng ở đây không còn tổ chức cúng bản, cúng hồn lúa hay cúng lên nhà mới nữa, nếu có làm cũng chỉ qua loa, cơ bản là mổ gà, mổ lợn để có cơ hội uống rượu.


Nghệ nhân Lò Văn Sơi, dân tộc Thái ở xã Mường Cang, huyện Than Uyên (Lai Châu) cho biết: “Văn hóa dân tộc Thái ở đây bị mai một rất nhiều, các lễ hội như lễ xuống đồng, hội xòe, lễ Chiêng xoong... đang đứng trước nguy cơ biến mất. Lớp trẻ không biết hát những bài hát dân ca, dân vũ của dân tộc mình, vì vậy chính quyền cần sớm có chính sách nhằm bảo tồn văn hóa của dân tộc một cách bền vững và hiệu quả”.


Một nguyên nhân khách quan dẫn đến hiện tượng trên là công tác tổ chức tái định cư cho các bản bị sạt lở, phải di dời bởi công trình thủy điện. Lên điểm mới, không gian văn hóa bị phá vỡ, những bản tái định cư thủy điện được đền bù nhiều tiền, người dân lo mua sắm, ăn chơi, dễ sa vào tệ nạn.


Chính sách bảo tồn


Thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) về "Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc", các tỉnh vùng Tây Bắc đã cụ thể hóa thành các hoạt động cụ thể, quan tâm công tác bảo tồn văn hóa truyền thống các dân tộc trên địa bàn. Vì vậy, công tác giữ gìn phát huy vốn văn hóa truyền thống ở vùng đồng bào các dân tộc thiểu số của các địa phương đã có những biến chuyển tích cực. Lễ hội của các dân tộc được khôi phục và duy trì đều đặn hàng năm, các đề án và dự án khoa học về văn hóa cấp tỉnh, cấp nhà nước bảo tồn không gian văn hóa được triển khai tăng về số lượng, chất lượng của công trình, phổ biến rộng rãi.


Ông Phạm Văn Hưng, Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên cho biết: Tại Điện Biên, hiện nay, hầu hết các bản, tổ dân phố đều có đội văn nghệ, có nhà văn hóa và trang bị hệ thống loa đài phục vụ cho những buổi sinh hoạt cộng đồng thôn bản. Tỉnh thường xuyên tổ chức các cuộc liên hoan văn hóa, văn nghệ, thể thao giữa các xã, các huyện. Qua các cuộc thi, qua việc trình diễn các bài hát dân ca, điệu múa cổ truyền thống các lễ hội dân gian, các trò chơi thể thao dân tộc như: Ném pao, ném còn, đẩy gậy, đánh cù, giã bánh dày, chơi đu, thi leo cây... các địa phương đã được giao lưu và học hỏi lẫn nhau.


Đồng thời, Ngày hội Văn hóa - Thể thao và Du lịch của các tỉnh Tây Bắc mỗi năm tổ chức một lần, luân phiên giữa các tỉnh cũng là dịp để các nghệ nhân, diễn viên, vận động viên người dân tộc thiểu số thể hiện tài năng và bản sắc văn hóa độc đáo của dân tộc mình trước các dân tộc khác. Quan trọng hơn cả là họ đã thổi vào lớp trẻ hôm nay lòng tự hào, tự tôn dân tộc để từ đó lớp trẻ sẽ tìm tòi học hỏi từ thế hệ đi trước những tinh hoa văn hóa để truyền lại cho lớp con cháu mai sau.

 

Nghệ nhân đàn tính tảu Nông Văn Nhay, dân tộc Thái ở huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu cho rằng: “Nhà nước đầu tư khôi phục các lễ, hội cho bà con dân tộc thiểu số là điều rất quý như: Lễ hội Nàng Han, lễ ăn cốm mới, lễ Kim Pang Then của người Thái, lễ Tủ Cải của người Dao, lễ Gầu Tào của người Mông, tục xăm cằm của người Mảng và các ngày hội các dân tộc khác. Nhưng lễ hội này, không còn mang ý nghĩa cộng đồng, vì do chính quyền đứng ra tổ chức trong một thời gian nhất định.

 

Ngày xưa, người dân tự góp công, góp của để tổ chức hội. Lễ hội kéo dài mấy ngày, ngoài phần lễ mọi người đến dự nghiêm túc thì phần hội cũng rất vui. Họ ca hát, chúc tụng nhau và tổ chức các trò chơi truyền thống của dân tộc. Tôi nghĩ chính quyền nên trả các lễ hội về đúng vị trí của nó, của dân và do dân thực hiện, như vậy mới phát huy được giá trị truyền thống và nét đặc sắc của mỗi dân tộc”.

 

Bài và ảnh: Việt Hoàng

Tin khác
  • Tìm về lễ hội đua ngựa Bắc Hà

    Tìm về lễ hội đua ngựa Bắc Hà

    16:19 ngày 17/07/2014

    Nắng chiều nhạt buông trên những dãy núi Bắc Hà, chúng tôi ngược núi vén mây tìm về Na Hối (Bắc Hà). Ông Vàng Văn Hoàng đã hứa kể cho chúng tôi nghe “huyền thoại” về những trận đua ngựa bắn súng xa xưa trên “cao nguyên trắng” Bắc Hà, về giải đua ngựa độc đáo...

Phổ biến kiến thức

Hợp tác nội dung
KÊNH THÔNG TIN CỦA CHÍNH PHỦ DO TTXVN PHÁT HÀNH Tổng biên tập: Ninh Hồng Nga | Giới thiệu - Liên hệ tòa soạn
Giấy phép xuất bản Số 16/GP-TTĐT cấp ngày 11/3/2009
Tòa soạn: Số 5 Lý Thường Kiệt, Hà Nội
Điện thoại: 04-38267042, 04-38252931(2339,2208)- Fax: 04-38253753
Email:baotintuc@vnanet.vn – toasoantintuc@gmail.com
© Bản quyền thuộc về Báo Tin tức - TTXVN
Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản
Liên kết site: báo thể thao, ngoại hạng anh