Độc đáo khèn Mông

Một trong số những giá trị văn hóa dân gian truyền thống của người Mông là những nhạc cụ của dân tộc Mông, mà tiêu biểu là chiếc khèn - nhạc cụ gắn liền với đời sống và sinh hoạt của họ. Trong những ngôi nhà gỗ của đồng bào Mông, khèn được treo ở vị trí trang trọng và dễ nhìn thấy nhất. Bạn tôi, một người am hiểu về khèn Mông bảo: “Vào nhà chỉ cần nhìn thấy chiếc khèn là người ta biết ngay trong nhà có đàn ông, hơn nữa đó là một người đàn ông mạnh mẽ và tài hoa”.

Niềm kiêu hãnh của chàng trai Mông

Tiếng khèn không thể thiếu trong sinh hoạt văn hóa của người dân tộc Mông.

Lên 7 - 8 tuổi, con trai Mông bắt đầu học thổi khèn. “Học thổi khèn không dễ, để biết thổi thì ai cũng có thể làm được, nhưng để thổi thành bài, thành làn điệu thì người thổi phải có trí nhớ thật tốt. Trong 100 người chỉ có khoảng 1 - 2 người là thổi được khèn, và điều đó là một niềm kiêu hãnh của bất cứ chàng trai Mông nào”, anh Mùa A Của, dân tộc Mông (Mộc Châu, Sơn La) cho biết.

Dường như để chống chọi, thích nghi với sự khắc nghiệt nơi núi rừng, tiếng khèn của người Mông cũng mạnh mẽ, kiên cường như cuộc sống của họ vậy. Tiếng khèn thấm sâu vào máu thịt người Mông, thân quen như miếng "mèn mén" (bột ngô đồ) mẹ mớm từ lúc mới biết ăn dặm. Người già vẫn bảo: Tiếng khèn là phần hồn của người Mông, giữ tiếng khèn là giữ lấy bản sắc dân tộc mình.

Người dân tộc Mông có câu: “Người biết thổi khèn thì được uống rượu”, như thế đủ biết vị thế của khèn trong đời sống của đàn ông Mông. Người nào thổi khèn hay, múa khèn dẻo luôn nhận được sự quý mến, nể phục. Người Mông quan niệm rằng đã là con trai Mông thì dù trẻ hay già lúc nào cũng phải có cây khèn đi cùng. Qua cây khèn, tiếng khèn, cách thổi khèn mà cho thấy chàng trai đó có được sức mạnh về thể chất cũng như thể hiện được rằng người con trai đó có đời sống tinh thần mạnh mẽ. Do vậy người Mông đi đâu cũng rất tự hào về việc múa khèn và thổi khèn của mình.

Khèn Mông được làm từ gỗ pơmu cùng sáu ống trúc lớn, nhỏ, dài, ngắn khác nhau. Các ống trúc này được xếp khéo léo, song song trên thân khèn. Trúc làm ống phải phơi đủ độ khô, không được ẩm lại không quá khô thì khèn mới kêu hay. Quan trọng nhất là khâu khoét lỗ cho lưới đồng rồi bịt lại bằng dây rừng cho thật chặt, thật khít. Độ cao thấp, vang ngân của khèn phụ thuộc vào việc chỉnh các lưới đồng, mỏng dày thế nào, to nhỏ ra sao. Động tác múa khèn của người Mông rất phong phú và đa dạng như: Múa nhảy đưa chân, quay đổi chỗ, quay tại chỗ, vờn khèn, lăn nghiêng, lăn ngửa…

Buồn vui vang vọng núi rừng


Khi buồn, khi vui đàn ông Mông đều mang khèn ra thổi. Tiếng khèn chứa đựng cả tâm tư, tình cảm của người thổi trong những giai điệu dặt dìu, trầm bổng. Vào những dịp lễ, Tết, tiếng khèn Mông vang vọng khắp núi rừng. “Người thổi khèn muốn hay, muốn làm say lòng người phải có chút hơi men. người uống rượu chưa đủ còn phải cho khèn “uống rượu” để cho nó cũng say, tiếng khèn mới ngân cao, ngân xa”, anh Của cho biết.

Trước đây, một số người vẫn lầm tưởng đàn ông Mông thổi khèn để tỏ tình, để chinh phục bạn tình, nhưng hoàn toàn không phải như vậy. Khèn Mông thường được sử dụng trong hai trường hợp: Đám tang để tỏ lòng xót thương, luyến tiếc người quá cố; trong vui chơi để thi thố tài nghệ, bộc lộ ý chí, nghị lực của con người trong sinh hoạt cộng đồng.

Trong đám tang của người Mông, khèn được thổi theo giờ. Giờ ăn cơm (ăn trưa, ăn tối) người ta thường thổi một bài kéo dài chừng 15 đến 30 phút. Những lúc nghỉ ngơi thổi một bài riêng và khi có người đến viếng thổi một bài riêng. “Tiếng khèn bình thường tình tứ là thế, đắm say là thế, mà trong đám tang nghe thật buồn, khiến nhiều người rơi nước mắt. Trong đám tang mà không có tiếng khèn, linh hồn của người chết sẽ không về được với tổ tiên. Tiếng khèn dẫn lối, đưa đường, tiễn biệt người thân về thế giới bên kia”, anh Của trầm ngâm.

Nhạc cụ dân tộc Mông nói chung, chiếc khèn nói riêng thể hiện sâu nặng chất trữ tình đằm thắm, mượt mà, khoẻ khoắn. Những âm thanh của chiếc khèn mang vẻ đẹp tự nhiên của vùng cao bao la, hùng vĩ, nét tươi sáng và giản dị của tâm hồn người Mông. Chính vì thế, tiếng khèn không những chiếm được cảm tình của hầu hết đồng bào Mông, mà còn làm say lòng những ai một lần được thưởng thức.

Trang An

Phổ biến kiến thức

Hợp tác nội dung
KÊNH THÔNG TIN CỦA CHÍNH PHỦ DO TTXVN PHÁT HÀNH Tổng biên tập: Ninh Hồng Nga | Giới thiệu - Liên hệ tòa soạn
Giấy phép xuất bản Số 16/GP-TTĐT cấp ngày 11/3/2009
Tòa soạn: Số 5 Lý Thường Kiệt, Hà Nội
Điện thoại: 04-38267042, 04-38252931(2339,2208)- Fax: 04-38253753
Email:baotintuc@vnanet.vn – toasoantintuc@gmail.com
© Bản quyền thuộc về Báo Tin tức - TTXVN
Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản
Liên kết site: báo thể thao, ngoại hạng anh